به گزارش خبرنگار حیات، نشست خبری هفته کتاب، کتابخوانی و کتابدار، یکشنبه ۱۷ آبان‌ماه با حضور آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، محمد خلج، مشاور دبیرکل و سیامک محبوب، دبیر جشنواره همخوان، در کتابخانه مرکزی پارک شهر برگزار شد.
آزاده نظربلند در این نشست با ارائه گزارشی از فعالیت‌های نهاد کتابخانه‌های عمومی از دی‌ماه ۱۴۰۳ تا آبان‌ماه ۱۴۰۵، رویکرد محوری این مجموعه را حرکت از کتابخانه‌محوری به جامعه‌محوری دانست و اظهار کرد: در این دوره تلاش کردیم خدمات کتابخانه‌ای را متناسب با نیازهای واقعی جامعه گسترش دهیم و دسترسی به کتاب و اطلاعات را به مناطق و گروه‌هایی که پیش از این از امکانات کمتری برخوردار بودند، تسهیل کنیم.
وی افزود: در همین راستا، مناطق محروم و کم‌برخوردار در اولویت توسعه خدمات قرار گرفتند و با اجرای طرح عضویت سراسری، امکان استفاده اعضا از تمامی کتابخانه‌های عمومی کشور فراهم شد؛ به این ترتیب، افراد با عضویت در یک کتابخانه می‌توانند از خدمات سایر کتابخانه‌ها نیز بهره‌مند شوند.
ارائه خدمات کتابخانه‌ای در ۴ هزار و ۴۸۶ نقطه کشور
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به ضرورت توزیع امکانات به جای تمرکز آن‌ها در مراکز ثابت گفت: توسعه کتابخانه‌های سیار و اجرای طرح‌هایی مانند پست کتاب، از جمله اقداماتی است که با هدف رساندن خدمات به مناطق دورافتاده و کم‌برخوردار دنبال شده است.
نظربلند با بیان اینکه نهاد کتابخانه‌های عمومی در حال حاضر در ۴ هزار و ۴۸۶ نقطه کشور خدمات ارائه می‌کند، افزود: مجموع زیربنای این فضاها به بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار مترمربع می‌رسد که ۷۲ درصد آن در مناطق شهری و ۲۸ درصد در مناطق روستایی قرار دارد.
وی از آغاز فعالیت ۳۴ کتابخانه سیار هم‌زمان با سی‌وچهارمین هفته کتاب خبر داد و اظهار کرد: این کتابخانه‌ها در ۲۵ استان کشور به ارائه خدمات خواهند پرداخت و برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا پایان سال ۱۰ دستگاه دیگر نیز به ناوگان کتابخانه‌های سیار اضافه شود.
وجود ۳۱۰ پروژه نیمه‌تمام کتابخانه‌ای در کشور
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به افزایش ظرفیت ارائه خدمات این مجموعه گفت: در نتیجه اقدامات توسعه‌ای، حدود ۳۵۰ نقطه خدمت جدید تحت پوشش قرار خواهند گرفت. با این حال، در حوزه زیرساخت‌ها همچنان با پروژه‌های نیمه‌تمام متعددی مواجه هستیم.
وی ادامه داد: در حال حاضر ۳۱۰ پروژه کتابخانه عمومی نیمه‌تمام در کشور وجود دارد که مجموع زیربنای آن‌ها بیش از ۳۰۰ هزار مترمربع است. تکمیل این تعداد پروژه فراتر از توان اجرایی و مالی نهاد کتابخانه‌های عمومی است؛ چراکه مسئولیت اصلی این نهاد، بهره‌برداری و اداره کتابخانه‌هاست و ساخت بناها بر عهده مستقیم آن نیست.
نظربلند توضیح داد: دستگاه‌هایی همچون وزارت راه و شهرسازی، وزارت آموزش‌وپرورش، شهرداری‌ها و سایر مجموعه‌های مرتبط، مسئولیت احداث ساختمان کتابخانه‌ها را بر عهده دارند و پس از تکمیل، این فضاها برای بهره‌برداری در اختیار نهاد قرار می‌گیرند.
وی همچنین از قرار گرفتن کتابخانه مرکزی اراک در مرحله تجهیز خبر داد و گفت: این مجموعه با زیربنای بیش از ۱۸ هزار مترمربع، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های کتابخانه عمومی کشور از نظر وسعت و تنوع خدمات خواهد بود. در طراحی آن نیز تلاش شده از الگوهای نوین مدیریت کتابخانه‌های عمومی استفاده شود و امیدواریم در آینده نزدیک شاهد افتتاح آن باشیم.
تغییر رویکرد در خرید کتاب؛ منابع بر اساس نیاز مخاطبان تأمین می‌شود
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در ادامه، تأمین منابع کتابخانه‌ای بر مبنای تقاضای اعضا را یکی از تغییرات مهم در سیاست‌های این نهاد برشمرد و گفت: به جای خرید گسترده و انباشت کتاب، تلاش کرده‌ایم انتخاب منابع را به نیاز واقعی مخاطبان نزدیک کنیم. در این الگو، کتابداران با توجه به درخواست اعضا و فهرست نیازهای ثبت‌شده در فرایند انتخاب و خرید کتاب مشارکت دارند.
نظربلند با اشاره به اجرای طرح «تاک» با عنوان «تو انتخاب کن» اظهار کرد: در قالب این طرح، اعضا می‌توانند کتاب‌هایی را که در مجموعه کتابخانه وجود ندارد به کتابدار معرفی کنند تا درخواست آن‌ها در فرایند تأمین منابع مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین درباره طرح «شهرزاد» در حوزه خرید کتاب‌های ادبیات داستانی گفت: این طرح با استقبال مناسبی مواجه شد و زمینه حضور و مشارکت بیشتر علاقه‌مندان به کتاب، به‌ویژه بانوان، را در کتابخانه‌های عمومی فراهم کرد.
به گفته دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی، استقبال از منابع جدید به اندازه‌ای بود که در برخی کتابخانه‌ها، کتاب‌های تازه‌خریداری‌شده پیش از انتقال به قفسه‌ها، از روی میز امانت در اختیار اعضا قرار می‌گرفتند و میان مخاطبان دست‌به‌دست می‌شدند.
وی با اشاره به وقفه‌های ایجادشده در سال‌های گذشته در روند خرید کتاب افزود: در حوزه تأمین منابع کتابخانه‌ای با عقب‌ماندگی انباشته مواجه هستیم که جبران آن نیازمند برنامه‌ریزی و استمرار در خرید و توزیع منابع است.
نظربلند با ارائه آماری از عملکرد این بخش گفت: طی ۲۲ ماه گذشته بیش از ۲ میلیون و ۳۶۶ هزار نسخه کتاب به کتابخانه‌های عمومی کشور ارسال شده و در همین مدت بیش از ۵۵ میلیون نسخه کتاب به امانت رفته است.
راه‌اندازی سامانه «هفت‌خان» برای تجمیع خدمات و محتوای کتابخانه‌ها
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور توسعه زیرساخت‌های فناوری و خدمات دیجیتال را از دیگر اولویت‌های این مجموعه عنوان کرد و گفت: در کنار اجرای طرح عضویت سراسری، ایجاد بسترهای جدید برای ارائه خدمات و تقویت زیرساخت‌های دیجیتال نیز دنبال شده است.
وی از طراحی سامانه «هفت‌خان» خبر داد و افزود: این سامانه با هدف گردآوری و تجمیع خدمات و محتوای تولیدشده در کتابخانه‌های عمومی طراحی شده و امکان دسترسی به بخشی از خدمات و تولیدات فرهنگی نهاد را فراهم می‌کند.
نظربلند همچنین با اشاره به توسعه فضاهای کتابخانه‌ای اظهار کرد: طی ۲۲ ماه گذشته بیش از ۷۰ کتابخانه جدید با زیربنای مجموعاً بیش از ۲۵ هزار مترمربع تأسیس شده است. در کنار این اقدامات، بازسازی مراکزی که در جریان جنگ آسیب دیده‌اند نیز در دستور کار قرار دارد.
وی با بیان اینکه حدود ۶۴ کتابخانه در جریان حملات جنگی دچار آسیب شده‌اند، گفت: تعدادی از این مراکز که خسارات جزئی یا متوسط داشتند، پس از انجام تعمیرات لازم مجدداً به چرخه خدمت‌رسانی بازگشته‌اند.
ارسال ۹۴۳ پرونده برای دومین دوره نشان ملی «همخوان»
در ادامه این نشست، سیامک محبوب، دبیر جشنواره همخوان، درباره جزئیات دومین دوره این رویداد توضیح داد: نشان «همخوان» که از سال گذشته با عنوان جایزه ملی کتابخانه عمومی ایران آغاز به کار کرده، با هدف شناسایی و تقدیر از فعالیت‌های خلاقانه، جمعی و اثرگذار کتابداران، فعالان فرهنگی و مجموعه‌های مرتبط با حوزه کتاب و کتابخوانی برگزار می‌شود.
وی با بیان اینکه این جایزه در ۱۳ محور طراحی شده است، افزود: در دوره دوم، در مجموع ۹۴۳ پرونده از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی برای شرکت در این رویداد ارسال شده است.
محبوب با اشاره به میزان مشارکت در بخش‌های مختلف گفت: خدمات کتابخانه‌ای ویژه کودکان با ثبت ۳۶۰ پرونده، بیشترین میزان مشارکت را به خود اختصاص داده است. همچنین در بخش خدمات به نوجوانان ۱۳۲ پرونده، خدمات ویژه سالمندان ۵۰ پرونده و خدمات مرتبط با گروه‌های خاص ۷۰ پرونده دریافت شده است.
دبیر جشنواره همخوان، خدمات برون‌کتابخانه‌ای را یکی دیگر از محورهای مورد توجه این دوره دانست و اظهار کرد: در این بخش ۱۵۴ پرونده به دبیرخانه رسیده که حدود ۱۶ درصد مجموع آثار ارسالی را تشکیل می‌دهد.
وی با تأکید بر اینکه فعالیت‌های برون‌کتابخانه‌ای صرفاً به خدمات کتابخانه‌های سیار محدود نمی‌شود، توضیح داد: طرح‌هایی مانند پیک کتاب، حضور کتابداران در مدارس و اجرای برنامه‌های فرهنگی و ترویجی در خارج از محیط کتابخانه نیز در این دسته قرار می‌گیرند.
محبوب با اشاره به آغاز فرایند بررسی آثار گفت: پرونده‌های ارسال‌شده در حال داوری هستند و برگزیدگان دومین دوره نشان همخوان هم‌زمان با برنامه‌های هفته کتاب معرفی و مورد تقدیر قرار خواهند گرفت.
افتتاح پنج پروژه جدید و بهره‌برداری از ۱۰ کتابخانه بازطراحی‌شده
دبیر جشنواره همخوان در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های عمرانی و فرهنگی هفته کتاب اشاره کرد و گفت: علاوه بر راه‌اندازی کتابخانه‌های سیار، پنج پروژه جدید کتابخانه‌ای با زیربنای مجموع حدود هزار و ۲۵۰ مترمربع افتتاح خواهد شد.
وی افزود: همچنین ۱۰ پروژه کتابخانه‌ای که مورد بازطراحی قرار گرفته‌اند، با مجموع مساحت نزدیک به ۲ هزار و ۲۰۰ مترمربع به بهره‌برداری می‌رسند. هدف از اجرای این طرح‌ها، ارتقای کیفیت محیط کتابخانه‌ها و متناسب‌سازی فضاها با نیازهای مختلف مراجعه‌کنندگان است.
محبوب از رونمایی سامانه علمی و پژوهشی نهاد و معرفی داشبورد تحلیلی داده‌ها نیز خبر داد و گفت: برگزاری نشست‌های مجازی با موضوع نقش کتابداران از دیگر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در این ایام است.
وی با بیان اینکه برنامه‌های هفته کتاب به رویدادهای ملی محدود نمی‌شود، اظهار کرد: بیش از ۲۱ هزار برنامه فرهنگی و ترویجی در کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور پیش‌بینی شده است.
دبیر جشنواره همخوان در پایان، استان‌های فارس، گلستان، اصفهان، همدان و خراسان رضوی را از استان‌هایی دانست که بیشترین تعداد برنامه‌های هفته کتاب را تدارک دیده‌اند.
انتهای پیام/خرد
نظر شما